André Glucksmann

دەربارەی ئەکتەر

ئاندرێ گلوکسمان (بە ئینگلیزی : André Glucksmann ) (١٩ی حوزەیرانی ١٩٣٧ - ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥) فەیلەسوف، چالاکوان و نووسەری فەرەنسی بووە. کەسایەتییەکی پێشەنگی فەیلەسوفە نوێیەکان بوو. گلوکسمان کاری مارکسیستی دەستپێکرد، بەڵام دواتر لە کتێبی بەناوبانگی La Cuisinière et le Mangeur d’Hommes (1975)دا کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە، دواتر بوو بە ڕەخنەگرێکی ڕاشکاوانە لە سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت و دوای سۆڤیەت. لایەنگرێکی سەرسەختی مافەکانی مرۆڤ بوو. لە ساڵانی دواتردا دژایەتی ئەو بانگەشەیەی کرد کە تیرۆریزمی ئیسلامی بەرهەمی پێکدادانی شارستانیەتەکانی نێوان ئیسلام و ڕۆژئاوایە. ئاندرێ گلوکسمان لە ساڵی ١٩٣٧ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لەدایکبووە، کوڕی دایک و باوکی جوولەکە ئەشکەنازییەکانی نەمسا-مەجارستانە. باوکی خەڵکی شاری چێرنۆڤیتز بوو لە باکوری بوکۆڤینا کە دواتر بوو بە بەشێک لە ڕۆمانیا و ئێستا لە ئۆکرانیایە، دایکی خەڵکی شاری پراگ بوو کە دواتر بوو بە پایتەختی چیکۆسلۆڤاکیا. باوکی گلوکسمان لە جەنگی جیهانی دووەمدا کوژرا و دایکی و خوشکەکەی لە بەرخۆدانی فەرەنسادا چالاک بوون. خێزانەکە "بە تەسکییەوە لە دیپۆرتکردنەوە بۆ کەمپەکان ڕزگاریان بوو" لە کاتی هۆلۆکۆستدا، کە کاریگەری لەسەر بیرۆکە گەشەسەندووەکانی گلوکسمان هەبوو سەبارەت بە "دەوڵەت وەک سەرچاوەی کۆتایی بەربەرییەت". لە زانکۆی لیسێ لا مارتینێر لە شاری لیۆن خوێندوویەتی، دواتر لە زانکۆی ئیکۆلی نۆرماڵ سوپەریۆر دی سانت کلاود ناوی خۆی تۆمارکردووە. یەکەم کتێبی بە ناوی (Le Discours de la Guerre) لە ساڵی ١٩٦٨دا بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ١٩٧٥ کتێبی دژە مارکسیستی La Cuisinière et le Mangeur d’Hommes - بە ژێرنووسی Réflexions sur l’État، le marxisme et les camps de concentration بڵاوکردەوە، کە تێیدا ئاماژەی بەوەدا کە مارکسیزم بە ناچاری بەرەو تۆتالیتاریزم دەبات، هاوتەریبیەکانی نێوان تاوانەکانی نازیزم و کۆمۆنیزم بەدوای خۆیدا دەهێنێت. لە کتێبی داهاتووی Les maitres penseurs کە لە ساڵی ١٩٧٧دا بڵاوکرایەوە و بە ناوی مامۆستا بیرمەندەکان وەرگێڕدراوە بۆ زمانی ئینگلیزی (Harper & Row, ١٩٨٠)، پاساوی فیکریی بۆ تۆتالیتاریزم دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەو بیرۆکانەی کە فەیلەسوفە جیاوازەکانی ئەڵمانی وەک فیخت، هیگڵ، مارکس و نیچە خستیانەڕوو. لە ساڵانی جەنگی ڤێتنامدا، گلوکسمان دوای ئەوەی پشتگیری خۆی بۆ خەڵکی بەلەمی ڤێتنام دەربڕی، بەرزبووەوە بۆ ناوبانگێکی نیشتمانی. لەگەڵ بێرنارد هێنری لیڤی دەستی بە کارکردن کرد و ڕەخنەی لە کۆمۆنیزم گرت. هەردووکیان پێشتر مارکسیستی ناسراو بوون. دوای ماوەیەکی کەم لەگەڵ کەسانی دیکەی نەوەی خۆیان کە مارکسیزمیان ڕەتکردەوە، بە فەیلەسوفە نوێیەکان ناسران، کە زاراوەیەک لەلایەن لیڤیەوە داڕێژراوە. لە ساڵی ١٩٨٥ گلوکسمان داواکارییەکی بۆ سەرۆک ڕیگان واژۆ کرد و داوای لێکرد بەردەوام بێت لە پشتیوانیکردنی بۆ کۆنترا لە نیکاراگوا. دوای ڕووخانی دیواری بەرلین، گلوکسمان بوو بە داکۆکیکار لە بەکارهێنانی هێزی ئەتۆمی. لە ساڵی ١٩٩٥ پشتگیری لە دەستپێکردنەوەی تاقیکردنەوە ئەتۆمییەکان کرد لەلایەن جاک شیراکەوە. پشتگیری لە دەستێوەردانی ناتۆ لە سربیا لە ساڵی 1999. هەروەها داوای سەربەخۆیی چیچانی کرد. گلوکسمان لە کتێبەکەیدا دۆستۆیڤسکی لە مانهاتن جەخت لەوە دەکاتەوە کە نیهیلیزم، بە تایبەتی وەک ئەوەی دۆستۆیڤسکی لە ڕۆمانەکانی جنۆکەکان و برایان کارامازۆڤدا وێنا دەکات، 'فۆڕمی تایبەتمەندی' تیرۆری مۆدێرن. گلوکسمان بە پشتبەستن بە قسەی ئیڤان کارامازۆڤ کە دەڵێت "ئەگەر خودا نەبێت، هەموو شتێک ڕێگەپێدراوە"، دەڵێت: "سروشتی ناوەوەی تیرۆری نیهیلیستی ئەوەیە کە هەموو شتێک ڕێگەپێدراوە، جا لەبەر ئەوەی خودا بوونی هەیە و من نوێنەری ئەوم، یان لەبەر ئەوەی خودا بوونی نییە و من جێگەی ئەو دەگرمەوە". ... سەرچاوە: وتارێکی "André Glucksmann" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.