Jacques Vergès

دەربارەی ئەکتەر

Jacques Vergès (بە فەڕەنسی: [ʒak vʁʒɛs]؛ ٥ی ئازاری ١٩٢٥ - ١٥ی ئابی ٢٠١٣) پارێزەرێکی فەرەنسی-جەزائیری بە ڕەچەڵەک ڤێتنامیی و چالاکوانی دژە کۆلۆنیالیزم بوو. ڤێرگێس وەک شەڕکەرێک لە بەرخۆدانی فەرەنسا لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا دەستی پێکرد، لە سەردەمی هێزەکانی فەرەنسی ئازاد لەلایەن شارل دیگۆلەوە. دوای ئەوەی بوو بە پارێزەر، بەهۆی بەرگریکردن لە چەکدارانی FLN لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی جەزائیردا ناسرا. دواتر لە کۆمەڵێک دۆسیەی یاسایی مشتومڕاوی و پایەبەرزدا بەشدار بوو، لەگەڵ زنجیرەیەک تۆمەتبار بە تۆمەتی تیرۆر، کوشتنی زنجیرەیی، تاوانی دژی مرۆڤایەتی و تاوانی جەنگ. ئەمەش ئەفسەری نازی کلاوس باربی، "قەسابی لیۆن"، لە ساڵی 1987، تیرۆریست کارلۆس جاکال لە ساڵی 1994 و سەرۆکی پێشووی دەوڵەتی خمیر ڕوژ خیو سامفان لە ساڵی 2008 دەگرێتەوە. لە ئەنجامی وەرگرتنی ئەو جۆرە موکلانەدا، ڕەخنەی لەلایەن ئەندامانی گشتیەوە بەدەستهێنا، لەوانە ڕۆشنبیران بێرنارد-هێنری لیڤی و ئالان فینکیلکراوت، چالاکوانی سیاسی جێری گەیبڵ و ڕاوچی نازی سێرج کلارسفێڵد. ڤێرگێس لە ساڵانی ١٩٥٠دا سەرنجی جەماوەری بەرفراوانی بۆ خۆی ڕاکێشا بەهۆی بەکارهێنانی دادگاییکردنەکان وەک مەکۆیەک بۆ دەربڕینی بۆچوونەکانی دژی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی فەرەنسا لە جەزائیر، پرسیاری لە دەسەڵاتی داواکاری گشتی و دروستکردنی پشێوی لە ڕێوشوێنەکاندا – میتۆدێک کە وەک "بەرگری لە پچڕان" لە کتێبەکەیدا بەناوی De la stratégie judiciaire پەرەی پێدا. لە ساڵی ١٩٦٠ بەهۆی چالاکییەکانیەوە زیندانی کرا و بۆ ماوەیەکی کاتی مۆڵەتی کارکردنی یاسایی بە فەرمی لەدەستدا. لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا لایەنگری فەدایینی فەلەستینی بووە. دواتر لە ساڵی ١٩٧٠ تا ١٩٧٨ دیارنەما، بەبێ ئەوەی هەرگیز لەو ماوەیەدا شوێنی خۆی ڕوون بکاتەوە. دژە ئیمپریالیستێکی ڕاشکاوانە، لە ساڵانی ٢٠٠٠دا بەردەوام بوو لە چالاکییە سیاسییە دەنگییەکانی، لەنێویاندا دژایەتیکردنی شەڕی تیرۆر. میدیاکان چالاکییەکانی بە ناوی "داکۆکیکاری شەیتان"، [تێبینی ٢] و ڤێرگێس خۆی بەشداری لە کەسایەتی گشتی "بەدناو"ی خۆیدا کرد بە کردەوەکانی وەک ناونانی ژیاننامەکەی بە گەوادی درەوشاوە و پێدانی وەڵامی ورووژێنەر لە چاوپێکەوتنەکاندا، وەک "تەنانەت بەرگری لە بوش دەکەم! بەڵام تەنها ئەگەر ڕازی بێت دانی بە تاوانەکەیدا بنێت". وەسفکردنی سەرەوە لە وتارەکەی ویکیپیدیا Jacques Vergès، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA، لیستی تەواوی بەشداربووان لە ویکیپیدیا