Che Guevara

دەربارەی ئەکتەر

ئێرنێستۆ ڕافایل "چێ" گیڤارا دی لا سێرنا (١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٨ – ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧) شۆڕشگێڕ، پزیشک، نووسەر، سەرکردەی گەریلا، دیپلۆماتکار و تیۆریستی سەربازیی ئەرجەنتینی بوو. کەسایەتییەکی سەرەکی شۆڕشی کوبا، ڕوخساری ستایلدار بووەتە هێمایەکی دژە کولتووری لە هەموو شوێنێکدا بۆ یاخیبوون و نیشانەی جیهانی لە کولتوری باودا. گیڤارا وەک گەنجێکی خوێندکاری پزیشکی، بە سەرتاسەری ئەمریکای باشووردا گەشت دەکات و بەهۆی ئەو هەژاری و برسێتی و نەخۆشییەی کە شاهیدی بوو، توندڕەو بوو. خواستی گەشەسەندنی ئەو بۆ یارمەتیدان لە هەڵوەشاندنەوەی ئەوەی کە بە ئیستغلالکردنی سەرمایەداری ئەمریکای لاتین لەلایەن ئەمریکاوە دەیبینی، بووە هۆی بەشداریکردنی لە چاکسازییە کۆمەڵایەتییەکانی گواتیمالا لە سەردەمی سەرۆک جاکۆبۆ ئاربێنز، کە دواجار ڕووخانی بە هاوکاری سی ئای ئەی لەسەر فەرمانی کۆمپانیای میوە یەکگرتووەکان ئایدۆلۆژیای سیاسی گیڤارای چەسپاند. دواتر لە شاری مەکسیکۆ، گیڤارا چاوی بە ڕائول و فیدڵ کاسترۆ کەوت، پەیوەندی بە بزووتنەوەی ٢٦ی تەمموزەوە کرد و بە یەختی گرانما بەرەو کوبا بەڕێکەوت بە مەبەستی ڕووخاندنی دیکتاتۆری کوبا فولجینسیۆ باتیستا کە ئەمریکا پشتگیری لێدەکات. هەر زوو گیڤارا لە نێو یاخیبووەکاندا ناوبانگی دەرکرد، پلەی دووەمی فەرماندەیی بەرزکرایەوە و ڕۆڵێکی سەرەکی لە هەڵمەتە سەرکەوتووەکەی دوو ساڵەی گەریلادا بینی کە ڕژێمی باتیستای لەکارخست. گیڤارا هەم وەک کەسایەتییەکی مێژوویی ڕێزدار و هەم سووکایەتی پێکراو دەمێنێتەوە، لە خەیاڵی بەکۆمەڵدا لە کۆمەڵێک ژیاننامە و بیرەوەری و وتار و بەڵگەنامەیی و گۆرانی و فیلمدا جەمسەرگیری کراوە. لە ئەنجامی شەهیدبوونی هەستپێکراوی خۆی، بانگەوازە شیعرییەکانیان بۆ خەباتی چینایەتی و خواستی دروستکردنی هۆشیاری "مرۆڤێکی نوێ" کە هاندەرە ئەخلاقیەکان نەک هاندەرە مادییەکان پاڵدەنرێت، گیڤارا پەرەی سەندووە و بووەتە ئایکۆنێکی جەوهەری بزووتنەوە چەپگەراییە جیاوازەکان. گۆڤاری تایم ناوی ناوە بە یەکێک لە ١٠٠ کەسە کاریگەرەکانی سەدەی بیستەم، لە کاتێکدا وێنەیەکی ئەلبێرتۆ کۆردای بە ناوی گەریلێرۆ هێرۆیکۆ لەلایەن کۆلێژی هونەری ئینستیتیوتی میریلاندەوە بە "بەناوبانگترین وێنەی جیهان" ناوی بردووە. وەسفکردنی سەرەوە لە وتارەکەی ویکیپیدیا Che Guevara، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA، لیستی تەواوی بەشداربووان لە ویکیپیدیا.