Jim Thorpe

دەربارەی ئەکتەر

لە ویکیپیدیا، ئینسایکلۆپیدیای ئازاد جەیمس فرانسیس تۆرپ (ساک و فۆکس (ساوک): وا-تۆ-هوک، وەرگێڕانی بۆ "رێگای گەش"؛ ٢٢ یان ٢٨ی ئایاری ١٨٨٧ – ٢٨ی ئازاری ١٩٥٣) وەرزشوانێکی ئەمریکی و خاوەنی میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیاد بوو. ئەندامی نەتەوەی ساک و فۆکس، تۆرپ بووە یەکەم ڕەسەنی ئەمریکی کە میدالیای زێڕ بۆ ئەمریکا بەدەستبهێنێت. بە یەکێک لە وەرزشوانە هەمەلایەنەکانی وەرزشی مۆدێرن دادەنرێت، میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی لە ساڵی ١٩١٢ لە پێنج یارییەکانی پێنج و دەکاتلۆن بەدەستهێناوە، هەروەها یاری تۆپی پێی ئەمریکی (کۆلێژی و پیشەگەر) و بیسبۆڵی پیشەگەر و باسکە دەکات. نازناوی ئۆڵۆمپیادی لەدەستدا دوای ئەوەی دەرکەوت پارەی پێدراوە بۆ یاریکردنی دوو وەرزی بیسبۆڵی نیمچە پیشەگەری پێش ئەوەی بەشداری لە ئۆڵۆمپیاددا بکات، بەم شێوەیەش یاساکانی ئاماتۆریزم پێشێلکرد کە ئەو کاتە لە شوێنی خۆیان بوون. لە ساڵی ١٩٨٣ و دوای ٣٠ ساڵ لە مردنی، لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی (IOC) میدالیای ئۆڵۆمپیکی بۆ گەڕاندەوە. تۆرپ لە نەتەوەی ساک و فۆکس لە ئۆکلاهۆما گەورە بووە، و لە قوتابخانەی پیشەسازی هیندی کارلایل لە شاری کارلایل لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا خوێندوویەتی، لەوێ دوو جار یاریزانی سەرجەم ئەمریکا بووە بۆ تیپی تۆپی پێی قوتابخانەکە. دوای سەرکەوتنەکانی لە ئۆڵۆمپیاد لە ساڵی ١٩١٢ کە ژمارەیەکی پێوانەیی لە یارییەکانی دەکاتلۆن لەخۆگرتبوو، سەرکەوتنێکی لە پاڵەوانێتی سەرجەم لایەنەکانی یەکێتی وەرزشی ئاماتۆردا زیادکرد. لە ساڵی ١٩١٣ تۆرپ گرێبەستی لەگەڵ یانەی نیویۆرک جاینتس واژۆ کرد، لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ بۆ ١٩١٩ شەش وەرز لە خولی بەیسبۆڵی گەورە یاریی کرد، تۆرپ لە ساڵی ١٩١٥ پەیوەندی بە تیپی تۆپی پێی ئەمریکی کانتۆن بولدۆگزەوە کرد و یارمەتیان دا سێ پاڵەوانێتی پیشەگەرانە بەدەستبهێنن؛ دواتر بۆ شەش تیپی خولی تۆپی پێی نیشتمانی (NFL) یاری کردووە. بەدرێژایی ژیانی وەرزشی وەک بەشێک لە چەندین تیپی هیندی سەرتاسەری ئەمریکی یاری کردووە، و وەک یاریزانێکی پیشەگەری باسکە لەگەڵ تیمێک کە بە تەواوی لە هیندییەکانی ئەمریکی پێکهاتبوو، هێرشی کردووەتە سەر. لە ساڵی ١٩٢٠ تا ١٩٢١، تۆرپ بە ناو یەکەم سەرۆکی کۆمەڵەی تۆپی پێی پیشەگەری ئەمریکی (APFA) بوو، کە لە ساڵی ١٩٢٢ بوو بە NFL، تا تەمەنی ٤١ ساڵی وەرزشی پیشەگەرانەی کرد، کۆتایی ژیانی وەرزشی هاوکات بوو لەگەڵ دەستپێکردنی خەمۆکی گەورە. دوای ئەوە خەباتی دەکرد بۆ بەدەستهێنانی بژێوی ژیانی، چەندین کاری نامۆی دەکرد. ئەو بەدەست مەیخواردنەوە دەناڵێنێت، و دوا ساڵانی لە تەندروستی و هەژاریی شکستخواردوودا ژیاوە. سێ جار هاوسەرگیری کردووە و هەشت منداڵی بووە، پێش ئەوەی تووشی سستبوونی دڵ ببێت و لە ساڵی ١٩٥٣دا مردووە. تۆرپ بەهۆی دەستکەوتە وەرزشییەکانییەوە خەڵاتی جۆراوجۆری وەرگرتووە. ئەسۆشێتد پرێس ناوی ناوە "گەورەترین وەرزشوان" لە 50 ساڵی یەکەمی سەدەی بیستەمەوە، هۆڵی ناوبانگەکانی تۆپی پێی پڕۆش وەک بەشێک لە پۆلی یەکەمی خۆی لە ساڵی 1963 ناوی برد. تۆرپ لە چەندین فیلمدا دەرکەوتووە و لەلایەن بێرت لانکاستەرەوە لە فیلمی جیم تۆرپ – All-American لە ساڵی ١٩٥١دا ڕۆڵی گێڕاوە.