Shimon Peres

دەربارەی ئەکتەر

شیمۆن پێرێس (بە عیبری: שמעון פרס؛ لەدایکبووی شیمۆن پێرسکی؛ ٢ی ئابی ١٩٢٣ – ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦) سیاسەتمەدار و دەوڵەتمەدارێکی ئیسرائیلی بووە کە لە ساڵی ١٩٨٤ تا ١٩٨٦ وەک سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل و لە ساڵی ١٩٩٥ تا ١٩٩٦ و لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٠٧ وەک سەرۆکی ئیسرائیل بووە 2014. ئەندامی دوانزە کابینە بووە و نوێنەرایەتی پێنج حزبی سیاسی کردووە لە ژیانی سیاسیدا کە 70 ساڵ دەخایەنێت. پێرێس لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥٩ بۆ کنێست هەڵبژێردرا و جگە لە سێ مانگ لە پۆستەکەی لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٦، بەردەوام وەک ئەندامی کنێست کاری کردووە تا لە ساڵی ٢٠٠٧دا بە سەرۆک هەڵبژێردرا. لە کاتی خانەنشین بوونی لە سیاسەت لە ساڵی ٢٠١٤، بەتەمەنترین سەرۆکی دەوڵەتی جیهان بوو و بە دوا بەستەر دادەنرا بۆ نەوەی دامەزرێنەری ئیسرائیل، هەروەها دوایین سەرۆک وەزیران بوو کە عەلیە بکات نەک لەسەر خاکێک لەدایک بێت کە ببێتە ئیسرائیل. هەر لە تەمەنی گەنجیەوە بە درەوشاوەیی قسەکردن بەناوبانگ بوو، و لەلایەن دەیڤید بن گوریۆن، باوکی دامەزرێنەری ئیسرائیلەوە وەک پارێزەرێک هەڵبژێردرا. لە کۆتاییەکانی چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی بە کاری سیاسی کردووە، چەندین پۆستی دیپلۆماسی و سەربازی لە کاتی شەڕی عەرەبی و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ و ڕاستەوخۆ دوای ئەوە بووە. یەکەم پۆستی ئاستی باڵای حکومی وەک جێگری بەڕێوەبەری گشتی بەرگری بوو لە ساڵی ١٩٥٢ کە لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا بەدەستی هێنا، هەروەها بەڕێوەبەری گشتی لە ساڵی ١٩٥٣ تا ١٩٥٩. لە ساڵی ١٩٥٦ بەشداری لە دانوستانە مێژووییەکانی پرۆتۆکۆڵی سێڤرێسدا کرد، کە لەلایەن سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا ئەنتۆنی ئیدنەوە بە "بەرزترین فۆڕمی دەوڵەتمەداری" وەسفکرا. لە ساڵی ١٩٦٣ دانوستانی لەگەڵ جۆن ئێف کێنێدی سەرۆکی ئەمریکا ئەنجامدا، کە لە ئەنجامدا مووشەکی دژە فڕۆکەی هاوک بە ئیسرائیل فرۆشرا، کە یەکەم فرۆشتنی ئامێری سەربازی ئەمریکا بوو بە ئیسرائیل. پێرێس نوێنەرایەتی ماپای، ڕافی، یەکگرتوویی، کرێکاران و کادیمای دەکرد لە کنێست و سەرکردایەتی ڕێکخراوی یەکگرتوویی و کرێکارانی دەکرد. پێرێس بۆ یەکەمجار لە ماوەی ساڵی ١٩٧٧دا بۆ ماوەیەکی کورت لە شوێنی یتزاک ڕابین وەک سەرۆکوەزیرانی بە وەکالەت بوو، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٤ تا ١٩٨٦ ببێتە سەرۆک وەزیران، وەک وەزیری دەرەوە لە سەردەمی سەرۆکوەزیرانی ڕابین، پێرێس ئەندازیاری پەیماننامەی ئاشتی ئیسرائیل و ئوردن بوو لە ساڵی ١٩٩٤، و خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی ساڵی ١٩٩٤ لەگەڵ ڕابین و یاسر عەرەفات بۆ ڕێککەوتنەکانی ئۆسلۆ بەدەستهێنا دانوستانەکانی ئاشتی لەگەڵ سەرکردایەتی فەلەستین. لە ساڵی ١٩٩٦ سەنتەری پێرێس بۆ ئاشتی دامەزراند، کە ئامانجی "بەرەوپێشبردنی ئاشتی و پێشکەوتنی بەردەوام لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە لەڕێگەی پەروەردەکردنی لێبوردەیی، گەشەپێدانی ئابووری و تەکنەلۆژیا، هاوکاری و خۆشگوزەرانی". دوای تووشبوونی بە جەڵتەی مێشک، پێرێس لە ساڵی ٢٠١٦ لە نزیک تەلئەبیب کۆچی دوایی کرد. ... سەرچاوە: بابەتی "Shimon Peres" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA.