Charles-Édouard Jeanneret-Gris

دەربارەی ئەکتەر

چارلز ئێدوارد ژانێرێت گریس ناسراو بە لێ کۆربیسێر، تەلارساز، پلاندانەری شار، دیکۆرات، نیگارکێش، پەیکەرتاش، نووسەر، فەرەنسی سروشتییە، لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٧ لە شاری لا شۆکس دی فۆندس (سویسرا) لەدایکبووە و لە ٢٧ی ئابی ١٩٦٥ لە شاری ڕۆکبرون-کاپ مارتن (فەرەنسا) کۆچی دوایی کردووە. یەکێکە لە نوێنەرە سەرەکییەکانی بزووتنەوەی تەلارسازی مۆدێرن. لە ساڵی ١٩١٧ەوە لە پاریس دەژی، بەشداری لە دروستکردنی گۆڤاری ئیسپریت نۆڤۆ کردووە، کە گۆڤارێکی هونەری و تەلارسازییە و تێیدا ناوی ساختەی لێ کۆربوزیێری وەرگرتووە. دواتر لێ کۆربوزیێر لە ڕێگەی بەرهەمەکانی وەسفکردنی تەکنیکەکانی و دیدگای خۆی بۆ هونەرەکەی ناسرا: Vers Une Architecture (1923)، Urbanisme (1924). تیۆرییەکانی لە چەند پڕۆژەیەکدا جێبەجێ دەکات، هەمیشە جوانیناسی لەگەڵ کارایی تێکەڵ دەکات. لە ساڵی ١٩٢٨ەوە لێ کۆربیسێر بەشداری لە کۆنگرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازی مۆدێرن کرد. لە میساقی ئەسینادا چەمکەکانی خۆی لەبارەی تەلارسازییەوە دەخاتە ڕوو کە پەیوەستن بە ژیانی کۆمەڵایەتی و ڕۆژانەی شارەکانەوە. هەروەها لێ کۆربوزیێر لە بواری پلاندانان و دیزاینی شارەکاندا کاری کردووە. ئەو بە داهێنەری "یەکەی نیشتەجێبوون" ناسراوە، چەمکێک کە لە ساڵانی ١٩٢٠ دەستی بە کارکردن لەسەری کردووە، کە دەربڕینێکە بۆ ڕەنگدانەوەی تیۆری لەسەر نیشتەجێکردنی بەکۆمەڵ. 'یەکە نیشتەجێبوونەکە بە قەبارەی یەکسان' (ناوەکە لەلایەن لێ کۆربیسیاوە دراوە) تەنها لە کاتی ئاوەدانکردنەوەدا دروست دەکرێت دوای جەنگی جیهانی دووەم، لە پێنج نموونەدا، هەموویان جیاوازن، لە مارسیلیا، بری-ئێن-فۆرێت، ڕێزێ، فیرمینی و بەرلین. دیزاینەکەی لە هەمان بینادا هەموو ئەو ئامرازە بەکۆمەڵانەی کە پێویستن بۆ ژیان پێشبینی دەکات - چاودێری ڕۆژانە، جلشۆر، مەلەوانگە، قوتابخانە، دوکانەکان، کتێبخانە، شوێنی کۆبوونەوە. لە سەرەتای سییەکانی سەدەی ڕابردوودا چەند جارێک هاتۆتە جەزائیر. وتارەکانی بە جۆش و خرۆش و هاندانی تەلارسازەکانی گەنج. پڕۆژەکەی بۆ جەزائیر (تەواونەکراو) "پرۆژەی ئۆبوس" پێکهاتبوو لە پێچانی بینایەکی زیاتر لە دە کیلۆمەتر کە سەقفەکەی ڕێگایەکی خێرا بوو. بەم شێوەیە هەزاران کەس بەدرێژایی کەناراوەکان ڕووبەڕووی دەریای ناوەڕاست دەبوونەوە، لە بۆلۆگینەوە تا ئەلحەراخ. لە ساڵی ١٩٣٣ تەلارسازی ئۆرگانیکی گوندەکانی ئیبادی قەڵادارەکانی دۆڵی م’زاب لە سەحرای جەزائیر دۆزیەوە. لێ کۆربوزیێر بۆ ژیانی "موعجیزەیەکی ژیری، لە ڕێکخستنی فێربوو و سوودبەخش، ئەناتۆمییەکی درەوشاوە" دیاری دەکرێت. کاریگەری مزاب لە کارەکانیدا کەنیسەی ڕۆنشامپ (١٩٥٥) دەبینینەوە، کە ئیلهامەکەی لە مزگەوتی سیدی برایم لە ئێل ئاتۆف وەرگرتووە. دوای جەنگ پەرەی بە "یەکەکانی نیشتەجێبوون"ی خۆی دا و سیتی ڕادیۆسی لە مارسیلیا دروست کرد. شارلۆت پێریاند و پیێر جینێرێت لە تیمەکەیدا تێکەڵ دەکات. تیۆریستێکی گەورە بوو، درێژە بە بڵاوکراوەکانی دا بە مۆدولۆر (١٩٥٠) کە پێشکەشکردنی تەلارسازی مۆدێرن بوو. ساڵی دواتر، لی کۆربوزیێر چووە هیندستان بۆ دروستکردنی چەندین دامەزراوە لە چاندێگار (کاپیتوڵ، کۆشکی داد، سکرتاریەت و کۆشکی ئەنجومەن). کار و بیرکردنەوەکانی لێ کۆربیزیە بە تایبەتی کاریگەرییان لەسەر نەوەکانی تەلارسازەکانی دوای جەنگ هەبووە، کاریگەری قووڵی لەسەر تەلارسازی هاوچەرخ هەبووە. کارە تەلارسازییەکانی لێ کۆربوزیێر ١٧ شوێن کۆدەکاتەوە (لەوانەش ١٠ شوێن لە فەرەنسا، ئەوانی دیکە بەسەر سێ کیشوەردا بڵاوبوونەتەوە) لە ١٧ی تەمموزی ٢٠١٦ وەک شوێنێکی میراتی جیهانی یونسکۆ پۆلێنکرا.