Esa-Pekka Salonen

دەربارەی ئەکتەر

ئیسا-پێکا سالۆنێن (بە ئینگلیزی : Esa-Pekka Salonen ) لەدایکبووی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٨، ڕێبەر و ئاوازدانەری فینلەندییە. ئەو بەڕێوەبەری سەرەکی دەستنیشانکراوی ئۆرکێستەر دی پاریس و بەڕێوەبەری داهێنەرە دەستنیشانکراوی فیلارمۆنیکی لۆس ئەنجلۆسە. هەروەها خاوەنی خەڵاتی ڕێبەری فیلارمۆنیکی لۆس ئەنجلۆس، ئۆرکێسترای فیلارمۆنیا لە لەندەن و ئۆرکێسترای سەمفۆنی ڕادیۆی سویدە. لە ساڵی ٢٠٢٠ تا ٢٠٢٥ بەڕێوەبەری مۆسیقای سەمفۆنیای سانفرانسیسکۆ بووە. سالۆنن لە شاری هێلسنکی فینلاند لەدایک بووە، لە ساڵی ١٩٧٧ لە زانکۆی هێلسینگین سوۆمالینێن یتێیسکۆلۆ (SYK) دەرچووە کە یەکێکە لە ئامادەیییە سەرەکییەکانی فینلاند و دواتر لە ئەکادیمیای سیبیلیۆس لە هێلسنکی چووە بۆ خوێندنی هۆڕن و ئاوازدانان، هەروەها لەگەڵ جۆرما پانولا کاری بەڕێوەبردن دەکات. هاوپۆلەکانی بەڕێوەبردن بریتی بوون لە جوکا-پێکا ساراستێ و ئۆسمۆ ڤانسکا. هاوپۆلێکی دیکە لە لایەنی ئاوازدانان ئاوازدانەر ماگنوس لیندبێرگ بوو و پێکەوە گروپی پێزانینی مۆسیقای نوێ Korvat auki ("گوێ کراوە" بە زمانی فینلەندی) و ئەنسەمبڵی تاقیکاری Toimii (بە واتای "کاردەکات") پێکهێنا. دواتر سالۆنن لە لای ئاوازدانەرەکان فرانکۆ دۆناتۆنی و نیکۆلۆ کاستیگلیۆنی و ئاینۆجوهانی ڕاوتاڤارا خوێندوویەتی. یەکەم ئەزموونی لە بواری بەڕێوەبردندا لە ساڵی ١٩٧٩ لەگەڵ ئۆرکێسترای سەمفۆنی ڕادیۆیی فینلەندی بوو، هەرچەندە هێشتا بە شێوەیەکی بنەڕەتی خۆی وەک ئاوازدانەرێک بیردەکردەوە؛ لە ڕاستیدا سالۆنن وتوویەتی کە بە پلەی یەکەم دەستی بە بەڕێوەبردن کردووە بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی کەسێک پێکهاتەکانی خۆی بەڕێوەدەبات. بەڵام لە ساڵی ١٩٨٣ جێگەی مایکل تیلسۆن تۆماسێکی بێ ئیرادەی گرتەوە بۆ ئەوەی لە ماوەیەکی زۆر کورتدا نمایشێکی سەمفۆنیای ژمارە ٣ی ماهلەر لەگەڵ ئۆرکێسترای فیلارمۆنیا لە لەندەن بەڕێوەببات، بەبێ ئەوەی هەرگیز لێکۆڵینەوەی لە نۆتەکە کردبێت و ئەوەش دەستی بە کاری هونەری کرد وەک ڕێبەر. دواتر لە ساڵی ١٩٨٥ تا ١٩٩٤ بەڕێوەبەری سەرەکی میوانی فیلارمۆنیا بووە. سالۆنن لە ساڵی ١٩٨٤ تا ١٩٩٥ بەڕێوەبەری سەرەکی ئۆرکێسترای سەمفۆنیای ڕادیۆیی سوید بووە، لە ساڵی ٢٠٠٣ لەگەڵ مایکل تایدن و ڤالێری گێرگیڤ هاوبەشی دامەزراندنی فێستیڤاڵی دەریای باڵتیک بووە. ئەم فێستیڤاڵە هاوینەی مۆسیقا مۆسیقای کلاسیکی نوێ پێشکەش دەکات و ئامانجی ئەوەیە وڵاتانی دەوروبەری دەریای باڵتیک کۆبکاتەوە و هۆشیارکردنەوەی خەڵک لە تێکچوونی ژینگەی باڵتیک. ساڵانە لە یەکێک لە وڵاتانی ناوچەکە بەردەوامە. سالۆنن یەکەم جار لە ئەمریکا لەگەڵ تیپی فیلارمۆنیکی لۆس ئەنجلۆس لە ساڵی ١٩٨٤ بەشداری کرد لە بواری بەڕێوەبردن، وتی: «هیچ بیرۆکەیەکم نەبوو کە چاوەڕوانی چی بکەم. بەڵام شتێک کە چاوەڕێی نەدەکردم کاتێک بوو کە یاریزانێکی گەورەتر هات بۆ قسەکردن لەگەڵم دوای یەکەم کۆنسێرت و وتی "ئەمە بە ماڵی داهاتووتان بزانە". شتێک دەگوزەرا، چونکە منیش هەمان هەستم دەکرد. بە دڵنیاییەوە هەستم کرد کە ئەم ئۆرکێسترایە، بە هەر شێوەیەک بێت، بەشێکی زۆر گرنگی ژیانم دەبێت. گشت کاتێک." لە ساڵی ١٩٨٩ لەلایەن جێگری جێبەجێکار ئێرنست فلیشمانەوە نازناوی بەڕێوەبەری میوانی سەرەکی پێشکەش کرا و بڕیار بوو ئۆرکێستراکە بباتە گەشتێک بۆ ژاپۆن؛ بەڵام مشتومڕ کاتێک سەریهەڵدا کاتێک ئاندرێ پرێڤین، بەڕێوەبەری مۆسیقای ئۆرکێستراکە لەو کاتەدا، نە لە دانانی میوانی سەرەکی و نە لە گەشتەکەدا ڕاوێژکاری لەگەڵ نەکرا و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر هەردووکی. بەردەوامی خۆلێدان لە نێوان فلیشمان و پرێڤین بووە هۆی ئەوەی پرێڤین لە نیسانی ساڵی ١٩٨٩ دەست لەکار بکێشێتەوە، دوای چوار مانگ سالۆنن وەک دەیەمین بەڕێوەبەری مۆسیقای ئۆرکێستراکە دەستنیشانکرا، بە فەرمی لە ساڵی ١٩٩٢ ئەو پۆستەی وەرگرت و تا ساڵی ٢٠٠٩ دەستی بەسەردا گرت. سەرچاوە: بابەتی "Esa-Pekka Salonen" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA.