René Depestre

دەربارەی ئەکتەر

ڕێنی دیپێسترێ، شاعیرێکی هایتی و چالاکوانی پێشووی کۆمۆنیست، لە ٢٩ی ئابی ١٩٢٦ لە دایکبووە، جاکمێل، هایتی. بە یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی ئەدەبیاتی هایتی دادەنرێت. ساڵانێکی زۆر وەک دەربەدەر لە ڕژێمی دوڤالیێر لە کوبا ژیاوە و دامەزرێنەری دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کاسا دی لاس ئەمریکا بووە. زیاتر بە شیعری ناسراوە. خوێندنی سەرەتایی لە برایانی بریتۆنی فێرکاری مەسیحی ئەنجامداوە. باوکی لە ساڵی ١٩٣٦ کۆچی دوایی کرد و ڕێنی دیپێسترێ دایکی و دوو براکەی و دوو خوشکەکەی بەجێهێشت بۆ ئەوەی لەگەڵ داپیرەی لە لای دایکیەوە بژی. لە ساڵی ١٩٤٠ تا ١٩٤٤ خوێندنی ناوەندی لە کۆلێژی پێشن لە شاری پۆرت ئۆ پرینس تەواو کردووە. زۆرجار شوێنی لەدایکبوونی لە شیعرەکانی و ڕۆمانەکانیدا وەبیردەهێنرێتەوە، بەتایبەتی هادریانا لە کتێبی هەموو خەونەکانم (١٩٨٨). ئیتینسێل (سپارکس)، یەکەم کۆمەڵە شیعری، لە ساڵی ١٩٤٥ دەرکەوت، پێشەکییەکەی ئێدریس سانت ئاماند. تەمەنی تەنها نۆزدە ساڵ بوو کە بەرهەمەکە بڵاوکرایەوە. شیعرەکان لە ژێر کاریگەری ڕیالیزمی سەرسوڕهێنەری ئەلیخۆ کارپێنتێر بوون، کە پلانی داڕشت بۆ کۆنفڕانسێک لەسەر ئەم بابەتە لە هایتی لە ساڵی ١٩٤٢. دیپێسترێ لەگەڵ سێ هاوڕێیدا هەفتانە گۆڤارێکی دروستکرد: بەیکەر، ئەلێکسیس و جیراڵد بلۆنکۆرت: شانە (١٩٤٥-٤٦). "مرۆڤێک ویستویەتی یارمەتی هایتیەکان بدات بۆ ئەوەی ئاگاداری توانای خۆیان بن بۆ نوێکردنەوەی بنەما مێژووییەکانی ناسنامەکەیان" (وەرگیراو لە Le métier à métisser). حکومەتی هایتی لەو کاتەدا دەستی بەسەر چاپی ساڵی ١٩٤٥دا گرت کە بۆ ڕێزلێنان لە ئاندرێ بریتۆن بڵاوکرایەوە، ئەمەش بووە هۆی یاخیبوون لە ساڵی ١٩٤٦. دیپێسترێ لەگەڵ هەموو هاوچەرخەکانی ڕۆشنبیری هایتی کۆبووەوە، لەوانەش ژان پرایس مارس، لیۆن لالۆ و ڕێنی بێلانس، کە پێشەکی کۆمەڵەی دووەمی خۆی بە ناوی گێربێ دی سانگ لە ساڵی ١٩٤٦دا نووسی ڕۆشنبیرانی بیانی. بەشداری لە بزووتنەوە شۆڕشگێڕەکانی خوێندکاری لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٤٦دا کردووە و ئاراستەی کردووە، کە بووە هۆی ڕووخانی سەرۆک ئیلی لێسکۆت. سوپا زۆر بە خێرایی دەستی بەسەر دەسەڵاتدا گرت و دیپێسترێ پێش ئەوەی دووربخرێتەوە دەستگیرکرا و زیندانیکرا. لە ساڵانی ١٩٤٦ - ١٩٥٠ لە سۆربۆن خوێندنی لە بواری نامە و زانستی سیاسیدا تەواو کردووە، لە پاریس شاعیرانی سوریالیستی فەرەنسی و هەروەها هونەرمەندانی بیانی و ڕۆشنبیرانی بزووتنەوەی négritude (ڕەشپێست)ی ناسیوە کە لە دەوری ئەلیۆن دیۆپ و پرێسێنس ئەفریقاین یەکگرتوو بوون. دیپێسترێ بەشدارییەکی چالاکانەی لە بزووتنەوەکانی کۆلۆنیالیزەکردن لە فەرەنسادا کرد و لە خاکی فەرەنسا دەرکرا. بەرەو پراگ بەڕێکەوت و لە ساڵی ١٩٥٢ لەوێوە دەرکرا، بە بانگهێشتکردنی نووسەر نیکۆلاس گیلێن چووە کوبا، لەوێ دیسانەوە لەلایەن حکومەتی فولجینسیۆ باتیستاوە وەستا و دەرکرا. لەلایەن فەرەنسا و ئیتاڵیا ڕەتکرایەوە بچێتە ناوەوە. بەرەو نەمسا و پاشان شیلی و ئەرجەنتین و بەڕازیل بەڕێکەوت. ئەو ئەوەندە ماوە لە شیلی مایەوە کە بتوانێت ڕێکبخات، لەگەڵ پابلۆ نێرۆدا و خۆرخی ئامادۆ، کۆنگرەی کیشوەری ڕۆشنبیری. ... سەرچاوە: وتارێکی "René Depestre" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.