Marcel Ophüls

دەربارەی ئەکتەر

مارسێل ئۆفولس (بە ئەڵمانی: [ˈɔfʏls]؛ لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٢٧) سینەماکاری بەڵگەنامەیی ئەڵمانی-فەڕەنسی و ئەکتەری پێشوو بوو، بە فیلمەکانی خەم و بەزەیی و هۆتێل تێرمینۆس: ژیان و سەردەمی کلاوس باربی ناسراوە. ئۆفولس لە شاری فرانکفۆرتی ئەڵمانیا لەدایک بووە، کوڕی هیلدێگارد وۆڵ و دەرهێنەر ماکس ئۆفولسە. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٣٣ دوای هاتنە سەرکاری پارتی نازی ئەڵمانیایان بەجێهێشت و لە پاریسی پایتەختی فەرەنسا نیشتەجێ بوون. دوای داگیرکردنی فەرەنسا لەلایەن ئەڵمانیاوە لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٤٠ ناچار بوون بەرەو ناوچەی ڤیچی هەڵبێن، زیاتر لە ساڵێک لە شاردا مانەوە پێش ئەوەی لە پیرینیس بپەڕنەوە بۆ ئیسپانیا بە مەبەستی گەشتکردن بۆ ئەمریکا، لە کانوونی دووەمی ١٩٤١ گەیشتنە ئەوێ. ماوەیەکی کورت لە یەکەیەکی شانۆیی سوپای ئەمریکا لە ژاپۆن لە ساڵی ١٩٤٦ خزمەت دەکات، پاشان لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە بێرکلی خوێندوویەتی. ئۆفولس لە ساڵی ١٩٣٨ بووە هاووڵاتییەکی ڕەسەنی فەرەنسا، و لە ساڵی ١٩٥٠ بووەتە هاووڵاتییەکی ڕەسەنی ئەمریکا. کاتێک خێزانەکە گەڕانەوە بۆ پاریس لە ساڵی ١٩٥٠ مارسێل دەبێتە یاریدەدەری جولیان دوڤیڤێر و ئاناتۆل لیتڤاک، هەروەها کار لەسەر فیلمی مۆلین ڕوژ (١٩٥٢)ی جۆن هوستۆن و لۆلا مۆنتیس (١٩٥٥)ی باوکی دەکات. ئۆفولس لە ڕێگەی فرانسوا تروفۆوە توانی ئەڵقەیەکی فیلمی پۆرتمانتۆی خۆشەویستی لە بیستدا (١٩٦٢) دەربهێنێت. دواتر فیلمی بازرگانی بەناوبانگی Banana Peel (1964) هات، کە فیلمێکی بەدواداچوون بوو و جین مۆریۆ و ژان پۆڵ بێلمۆندۆ ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا. بە دابەزینی سامانی بۆکس ئۆفیس، ئۆفولس ڕووی لە ڕاپۆرتکردنی هەواڵی تەلەفزیۆنی و فیلمێکی دیکۆمێنتاریی لەسەر قەیرانی میونشن لە ساڵی ١٩٣٨ کرد: میونشن (١٩٦٧). پاشان دەستی کرد بە تاقیکردنەوەی فەرەنسا لە ژێر داگیرکاری نازییەکان، خەم و بەزەیی. هەرچەندە حەزی لە دروستکردنی فیلمی سەرگەرمی بوو، بەڵام ئۆفولس وەک بەڵگەنامەنووسێک ناسێندرا، بە بەکارهێنانی شێوازێکی چاوپێکەوتنێکی تایبەتمەندی هۆشیار بۆ چارەسەرکردنی ئەزموونە جیاوازەکان بۆ ئارگومێنتێکی قایلکەر. هەستکردن بە زەرەر (1972) سەیری ئێرلەندای باکووری کرد و کتێبی یادەوەری دادپەروەری (1973) بەراوردێکی گەورە مەبەست بوو لە سیاسەتی ئەمریکا لە ڤێتنام و دڕندەییەکانی نازییەکان. ناکۆکی لەگەڵ پشتیوانە فەرەنسییەکانی سەبارەت بە لێکدانەوە بووە هۆی ئەوەی ئۆفولس چاپێک بە قاچاخ بباتە نیویۆرک و لەوێ بە شێوەیەکی تایبەت نمایشکرا. ململانێ یاساییەکان بێ هیوای کرد و لە ڕووی داراییەوە شکا و ئۆفولس ڕووی لە وانەوتنەوە لە زانکۆ کرد. لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی کرد بە بەرهەمهێنانی فیلمی دیکۆمێنتاری بۆ کەناڵی سی بی ئێس و ئەی بی سی. فیلمە دیکۆمێنتارییە درێژەکەی هۆتێل تێرمینۆس: ژیان و کاتەکانی کلاوس باربی (١٩٨٨) خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستهێنا؛ لەو کاتەوە فیلمێکی چاوپێکەوتنی لەگەڵ دوو کۆمۆنیستی باڵای ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات دروستکردووە، ڕۆژانی تشرینی دووەم (١٩٩٢) و سەیرکردنێکی ڕومناتیڤ لە چۆنیەتی ڕووماڵکردنی جەنگ لەلایەن ڕۆژنامەنووسانەوە، ئەو کێشەیەی کە بینیومانە (١٩٩٤). ساڵانە IDFA (فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی بەڵگەنامەیی) لە ئەمستردام دە فیلمی دڵخوازی سینەماکارێکی بەناوبانگی نمایش دەکات. مازیار بەهاری سینەماکاری ئێرانی لە ساڵی ٢٠٠٧دا فیلمی "خەم و بەزەیی"ی بۆ دە فیلمە کلاسیکییە سەرەکییەکانی لە مێژووی فیلمە دۆکیۆمێنتارییەکاندا هەڵبژارد. لە شەست و پێنجەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بەرلین لە شوباتی ٢٠١٥ ئۆفولس خەڵاتی کامێرای بەرلینالی وەرگرت بەهۆی کارەکانی ژیانی.