Antonin Scalia

دەربارەی ئەکتەر

ئەنتۆنین گریگۆری سکالیا (١١ی ئازاری ١٩٣٦ – ١٣ی شوباتی ٢٠١٦) یاساناسێکی ئەمریکی بووە و لە ساڵی ١٩٨٦ تا کۆچی دوایی لە ساڵی ٢٠١٦ وەک دادوەری هاوبەشی دادگای باڵای ئەمریکا کاری کردووە، وەک لەنگەرێکی فیکری بۆ پێگەی ڕەسەنگەرایی و دەقگەرایی لە باڵی کۆنەپەرستانەی دادگاکەدا وەسف کراوە. بەهۆی کاتالیزەکردنی بزووتنەوەیەکی ڕەسەنگەرایی و دەقگەرایی لە یاسای ئەمریکادا، وەک یەکێک لە کاریگەرترین فەقێیەکانی سەدەی بیستەم، و یەکێک لە گرنگترین دادوەرەکانی مێژووی دادگای باڵا وەسف کراوە. سکالیا لە دوای مردنی لە ساڵی ٢٠١٨ مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی پێبەخشرا، هەروەها قوتابخانەی یاسای ئەنتۆنین سکالیا لە زانکۆی جۆرج مەیسۆن وەک ڕێزلێنانێک ناوی لێنرا. سکالیا لە شاری ترێنتۆن لە ویلایەتی نیوجرسی لەدایکبووە. کاسۆلیکێکی پەرستراو بوو، پێش ئەوەی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە زانکۆی جۆرج تاون وەربگرێت، لە قوتابخانەی ئامادەیی یەزیدی زاڤیر خوێندوویەتی. سکالیا دواتر لە قوتابخانەی یاسای هارڤارد دەرچوو و شەش ساڵ لە جۆنز دەی بەسەر برد پێش ئەوەی ببێتە مامۆستای یاسا لە زانکۆی ڤێرجینیا. لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە ئیدارەی نیکسۆن و فۆرددا کاری کردووە، لە کۆتاییدا بووەتە یاریدەدەری داواکاری گشتی لە سەردەمی سەرۆک جیراڵد فۆرد. زۆربەی ساڵەکانی کارتەر لە زانکۆی شیکاگۆ وانەوتنەوە بەسەر بردووە، لەوێ بووە یەکێک لە یەکەم ڕاوێژکارانی فاکەڵتی کۆمەڵگەی فیدراڵیستی تازەپێگەیشتوو. لە ساڵی ١٩٨٢ سەرۆک ڕۆناڵد ڕیگان سکالیای وەک دادوەری دادگای تێهەڵچوونەوەی ئەمریکا بۆ ناوچەی کۆڵۆمبیا دەستنیشان کرد. دوای چوار ساڵ، ڕیگان ئەوی بۆ دادگای باڵا دەستنیشان کرد، لەوێ سکالیا بووە یەکەم دادوەری ئیتاڵی-ئەمریکی دوای پشتڕاستکردنەوەی کۆی دەنگ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکاوە بە ئەنجامی 98-0. سکالیا پشتگیری لە فیقهی و ئایدۆلۆژیایەکی کۆنەپەرستانە دەکرد، بانگەشە بۆ دەقگەرایی لە لێکدانەوەی یاساییدا و ڕەسەنگەرایی لە لێکدانەوەی دەستووریدا دەکرد. هاوکارەکانی بە "نینۆگرام" (یاداشتەکانی ناونراو بە نازناوەکەی، "نینۆ") بیبەری دەکرد بە مەبەستی ڕازیکردنیان بۆ دیدگای خۆی. بەرگریکارێکی بەهێزی دەسەڵاتەکانی دەسەڵاتی جێبەجێکردن بوو و پێیوابوو دەستووری ئەمریکا ڕێگەی بە سزای لەسێدارەدان داوە و مافی لەباربردنی منداڵ یان هاوسەرگیری هاوڕەگەزبازی گەرەنتی ناکات. جگە لەوەش، سکالیا کردەوەی ئیجابی و سیاسەتەکانی دیکەی کە پێگەی تایبەتی پارێزراویان بە گروپە کەمینەکان دەبەخشێت، بە نادەستووری دەزانی. ئەم جۆرە پۆستانە ناوبانگێکی زۆری بۆ دروست دەکرد وەک یەکێک لە کۆنەپەرستترین دادوەرەکانی دادگا. لە زۆر حاڵەتدا بۆچوونی جیاوازی تۆمار دەکرد، زۆرجار زۆرینەی دادگای سزا دەدا- هەندێکجار بە توندی. گرنگترین بۆچوونەکانی سکالیا بریتین لە ناڕەزایەتی تاقانەی خۆی لە دۆسیەی مۆریسۆن دژی ئۆلسۆن (کە دژی دەستووریبوونی یاسایەکی پارێزەری سەربەخۆ دەدوێت)، و بۆچوونەکانی زۆرینەی لە دۆسیەی کراوفۆرد دژی واشنتۆن (پێناسەکردنی مافی ڕووبەڕووبوونەوەی تۆمەتباری تاوانبار بەپێی هەمواری شەشەم) و ناوچەی کۆڵۆمبیا دژی هێلەر (پێی وایە کە هەمواری دووەمی دەستووری ئەمریکا گەرەنتی مافی تاکەکەسی دەکات بۆ دەستبەسەرداگرتنی دەمانچە خاوەندارێتی). وەسفکردنی سەرەوە لە وتارەکەی ویکیپیدیا Antonin Scalia، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA، لیستی تەواوی بەشداربووان لە ویکیپیدیا.