Edgar Morin

دەربارەی ئەکتەر

ئێدگار مۆرین (لەدایکبووی ئێدگار ناهوم؛ ٨ی تەمموزی ١٩٢١) فەیلەسوف و کۆمەڵناسێکی فەرەنسییە لە تیۆری زانیاریدا کە بەهۆی کارەکانی لەسەر ئاڵۆزیی و "بیری ئاڵۆز" (pensée complexe) و بەهۆی بەشدارییە زانستییەکانی لە بوارە جۆراوجۆرەکانی وەک توێژینەوەی میدیا، سیاسەت، کۆمەڵناسی، ئەنترۆپۆلۆژیای بینراو، ئیکۆلۆژی، پەروەردە و بایۆلۆژیای سیستەمەکان ناسراوە. وەک ڕوونی دەکاتەوە: خاوەنی دوو بەکالۆریۆسە: یەکێکیان لە مێژوو و جوگرافیا و یەکێکیان لە یاسا. هەرگیز دکتۆرای نەکردووە. هەرچەندە لە جیهانی ئینگلیزیدا کەمتر ناسراوە بەهۆی کەمی بەردەستبوونی وەرگێڕانی ئینگلیزی زیاتر لە ٦٠ کتێبەکەی، بەڵام مۆرین لە جیهانی فەرەنسی زمان و ئەوروپا و ئەمریکای لاتین بەناوبانگە. لە ماوەی کارکردنی ئەکادیمیدا بە پلەی یەکەم پەیوەندی بە École des hautes études en sciences sociales (EHESS) لە پاریسەوە هەبووە. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بنەماڵەی مۆرین لە شاری سالۆنیکا (سالۆنیکی) عوسمانییەوە کۆچیان کرد بۆ مارسیلیا و دواتر بۆ پاریس کە ئێدگار لەوێ لەدایک بووە. بە ڕەچەڵەک جوولەکە-ئیسپانی (سێفاردی)یە. کاتێک ئەڵمانییەکان لە ساڵی ١٩٤٠دا فەرەنسایان داگیرکرد، مۆرین هاوکاری پەنابەرانی دەکرد و پەیوەندی بە بەرخۆدانی فەرەنساوە کرد. وەک ئەندامێکی بەرخۆدانی فەرەنسی ناوی ساختەی مۆرینی وەرگرتووە کە بەردەوامە لە بەکارهێنانی. لە ساڵی ١٩٤١ پەیوەندی بە حزبی شیوعی فەرەنساوە کردووە، لە ساڵی ١٩٤٥ مۆرین هاوسەرگیری لەگەڵ ڤایۆلێت شاپلۆبۆ کردووە و لە لانداو دەژین، لەوێ وەک نەقیب لە سوپای داگیرکەری فەرەنسا لە ئەڵمانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٤٦ گەڕایەوە پاریس و دەستبەرداری کاری سەربازیی خۆی بوو بۆ ئەوەی لەگەڵ حزبی شیوعیدا چالاکییەکانی خۆی بەڕێوە ببات. بەهۆی هەڵوێستی ڕەخنەگرانەیەوە، پەیوەندییەکەی لەگەڵ حیزبەکە وردە وردە تێکچوو تا لە ساڵی ١٩٥١ دەرکرا دوای ئەوەی بابەتێکی لە ڕۆژنامەی L'Observateur politique, économique et littéraire بڵاوکردەوە. هەر لەو ساڵەدا لە سەنتەری نیشتمانی توێژینەوەی زانستی (CNRS) وەرگیراوە. مۆرین گۆڤاری ئارگومێنت (١٩٥٤-١٩٦٢) دامەزراند و دەرهێنەری بوو. لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبی (ئۆتۆکریتیک) چاپ و بڵاوکرایەوە. کتێبەکە ڕەنگدانەوەیەکی بەردەوام بوو لەسەر پابەندبوونی بە حزبی شیوعی و دواتر دەرچوونی لە حزبی شیوعی، کە تیشکی خستە سەر مەترسییەکانی ئایدۆلۆژیا و خۆفریودان. لە ساڵی ١٩٦٠ مۆرین گەشتێکی زۆری لە ئەمریکای لاتین کردووە، سەردانی بەرازیل، شیلی، بۆلیڤیا، پیرۆ و مەکسیک دەکات. گەڕایەوە بۆ فەرەنسا و لەوێ بەرهەمێکی کتێبی (L'Esprit du Temps)ی بڵاوکردەوە کە لەسەر کولتوری باو بوو. هەر لەو ساڵەدا، جۆرج فریدمان، کۆمەڵناسی فەرەنسی، خۆی و ڕۆلاند بارتسی کۆکردەوە بۆ دروستکردنی سەنتەری لێکۆڵینەوە لە پەیوەندییە جەماوەرییەکان کە دوای چەندین گۆڕینی ناو، بوو بە سەنتەری ئێدگار مۆرین لە EHESS، پاریس. هەروەها لە ساڵی ١٩٦٠ مۆرین و جان ڕۆچ هاوبەشی نووسینی فیلمی Chronique d'un été بوون، کە نموونەیەکی سەرەتایی سینەما ڤێریتە و سینەمای ڕاستەوخۆیە. لە ساڵی ١٩٦٥ەوە، مۆرین بەشداری لە پڕۆژەیەکی گەورەی فرە پسپۆڕیدا کرد، کە لەلایەن کۆمپانیای Délégation Générale à la Recherche Scientifique et Technologique لە پلۆزێڤێت پارەی بۆ دابینکرا.