Lech Wałęsa

دەربارەی ئەکتەر

لێچ والێسا لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٤٣، پیاوێکی دەوڵەتمەدار و ناڕازی و براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی پۆڵەندییە، لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٥ وەک سەرۆکی پۆڵەندا کاری کردووە، دوای سەرکەوتنی لە هەڵبژاردنەکانی ١٩٩٠، والێسا بووە یەکەم سەرۆکی پۆڵەندا کە بە شێوەیەکی دیموکراسی هەڵبژێردرابێت لە ساڵی ١٩٢٦ەوە و یەکەم سەرۆکی پۆڵەندا هەڵبژێردرا بە دەنگی جەماوەر. وەلیسا بە پیشەی کارەباچی کارگەی کەشتیوانی بوو، بووە سەرکردەی بزووتنەوەی هاوپشتی، و سەرکردایەتی هەوڵێکی سەرکەوتووی لایەنگری دیموکراسی کرد، کە لە ساڵی ١٩٨٩ کۆتایی بە دەسەڵاتی کۆمۆنیستەکان هێنا لە پۆڵەندا و کۆتایی هات بە جەنگی سارد. وەلیسا کە لە کەشتیخانەی لینین (ئێستا کەشتیگەلی گدانسک) کاردەکات، دەبێتە چالاکوانی سەندیکاکان، بەهۆیەوە لەلایەن حکومەتەوە گۆشەگیری دەکرێت و خرایە ژێر چاودێری و لە ساڵی ١٩٧٦دا لە کارەکەی دوورخرایەوە و چەند جارێکیش دەستگیرکرا. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٨٠دا ڕۆڵی سەرەکی هەبوو لە دانوستانە سیاسییەکان کە بووە هۆی ڕێککەوتنی پێشکەوتووی گدانسک لە نێوان کرێکارانی مانگرتوو و حکومەتدا. هاوبەشی دامەزراندنی سەندیکای کرێکارانی سۆلیداریتی بووە، کە ژمارەی ئەندامانی بۆ زیاتر لە دە ملیۆن بەرزبووەتەوە. دوای ئەوەی یاسای سەربازی لە پۆڵەندا سەپێنرا و هاوپشتی لە یاسا دەرچوو، جارێکی دیکە والێسا دەستگیرکرایەوە. لە دەستبەسەری ئازاد بوو، بەردەوام بوو لە چالاکییەکانی و لە دامەزراندنی ڕێککەوتنی مێزی دەوریدا دیار بوو کە بووە هۆی هەڵبژاردنی نیمچە ئازادی ساڵی ١٩٨٩ی یاسادانانی پۆڵەندا و حکومەتێک بە سەرۆکایەتی هاوپشتی. سەرۆکایەتی گواستنەوەی پۆڵەندا لە سۆسیالیزمی دەوڵەتی مارکسی-لینینیستەوە بۆ دیموکراسییەکی لیبراڵ دیموکراسی سەرمایەداری بازاڕی ئازاد کرد، بەڵام ڕۆڵی چالاکانەی لە سیاسەتی پۆڵەندا کەم بووەوە دوای ئەوەی بە تەسکییەوە لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٩٥دا دۆڕا. لە ساڵی ١٩٩٥ پەیمانگای لێچ والێسا دامەزراندووە. لە ساڵی ١٩٨٠ەوە وەلێسا سەدان خەڵات و ڕێزلێنان و خەڵاتی لە چەندین وڵات و ڕێکخراو لە سەرانسەری جیهان وەرگرتووە. وەک کەسایەتی تایمی ساڵ (١٩٨١) و یەکێک لە ١٠٠ کەسە گرنگەکانی تایم لە سەدەی بیستەم (١٩٩٩) دەستنیشانکرا. زیاتر لە چل بڕوانامەی فەخری وەرگرتووە، لەنێویاندا لە زانکۆی هارڤارد و زانکۆی کۆڵۆمبیا، هەروەها دەیان لە بەرزترین پلەی ویلایەتی وەرگرتووە، لەوانە مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی، خاچی گەورەی شوڕشگێڕی فەرمانی حەمام و خاچی گەورەی فەرەنسی لەشکری شەرەف. لە ساڵی ١٩٨٩، والێسا یەکەم کەسی بیانی بوو کە سەرۆکی دەوڵەتی نەبوو و لە کۆبوونەوەی هاوبەشی کۆنگرێسی ئەمریکادا وتارێکی دا. فڕۆکەخانەی گدانسک لێچ والێسا لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە ناوی ئەوی هەڵگرتووە. والێسا لە شاری پۆپۆڤۆی ویلایەتی ڕیشسگاو دانزیگ-پروسیای ڕۆژئاوا لە ئەڵمانیا (پۆڵەندای داگیرکراوی ئەڵمانیا) لەدایکبووە. باوکی، بۆلێسلاڤ والێسا (١٩٠٨-١٩٤٥)، دارتاشێک بوو کە پێش لەدایکبوونی لێچ لەلایەن هێزە داگیرکەرەکانی ئەڵمانیاوە لە کەمپێکی کاری زۆرەملێ لە ملینیک (پۆستی دەرەوەی کەی ئێڵ ستوتهۆف)دا کۆکرایەوە و زیندانیکرا. بۆلێسلاڤ دوای جەنگ گەڕایەوە ماڵەوە بەڵام دوای دوو مانگ بەهۆی ماندوێتی و نەخۆشیەوە گیانی لەدەستدا. دایکی لێچ، فێلیکسا والێسا (لەدایکبووی کامیانسکا؛ ١٩١٦-١٩٧٥)، شانازیی بە داڕشتنی بیروباوەڕ و خۆڕاگری کوڕەکەیەوە کراوە. ... سەرچاوە: بابەتی "Lech Wałęsa" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.