Lewis Strauss

دەربارەی ئەکتەر

لویس لیختنشتاین شتراوس (/ˈstrɔːz/ STRAWZ؛ ٣١ی ژانویەی ١٨٩٦ – ٢١ی ژانویەی ١٩٧٤) بەرپرسێکی حکومەتی ئەمریکا، بازرگان، خێرخوازی و ئەفسەری دەریایی بوو. یەکێک بووە لە ئەندامانی ڕەسەنی کۆمیسیۆنی وزەی ئەتۆمی ئەمریکا (AEC) لە ساڵی ١٩٤٦ و وەک سەرۆکی کۆمیسیۆنەکە لە ساڵانی ١٩٥٠دا کاری کردووە. ستراوس کەسایەتییەکی سەرەکی بوو لە پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی دوای جەنگی جیهانی دووەم و سیاسەتی وزەی ئەتۆمی و هێزی ئەتۆمی لە ئەمریکا. ستراوس لە شاری ڕیچمۆند لە ویلایەتی ڤێرجینیا گەورە بووە و بووەتە یاریدەدەری هێربێرت هوڤەر وەک بەشێک لە کۆمیسیۆنی فریاگوزاری لە بەلجیکا لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەم و دوای ئەوە ئیدارەی فریاگوزاری ئەمریکا. پاشان شتراوس لە ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠دا وەک بانکی وەبەرهێنان لە کۆمپانیای کوهن، لۆب و کۆمپانیاکە کاری کردووە، لەوێ سامانێکی بەرچاوی کۆکردووەتەوە. ستراوس وەک ئەندامێکی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمیتەی جولەکەکانی ئەمریکا و چەندین ڕێکخراوی جولەکەکانی دیکە لە ساڵانی ١٩٣٠دا، چەندین هەوڵی دا بۆ گۆڕینی سیاسەتی ئەمریکا بۆ ئەوەی پەنابەری زیاتر لە ئەڵمانیای نازی وەربگرێت بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. هەروەها گەیشتە ناسینی و بودجەی بەشێک لە لێکۆڵینەوەکانی فیزیازانی ئەتۆمی پەنابەر لیۆ سزیلارد. لە جەنگی جیهانی دووەمدا، شتراوس وەک ئەفسەرێک لە یەدەگی هێزی دەریایی ئەمریکا کاری کردووە و بەهۆی کارەکانی لە نووسینگەی تەقەمەنی لە بەڕێوەبردن و پاداشتکردنی ئەو کارگانەی کە سەرقاڵی بەرهەمهێنانی تەقەمەنی بوون، بەرزبووەتەوە بۆ پلەی دەریاوانی دواوە. ستراوس وەک کۆمیساری دامەزرێنەر لەگەڵ AEC لە ساڵانی سەرەتای جەنگی سارددا، جەختی لەسەر پێویستی پاراستنی نهێنییە ئەتۆمییەکانی ئەمریکا و چاودێریکردن و مانەوە لە پێشکەوتنە ئەتۆمییەکانی ناو یەکێتی سۆڤیەت کردەوە. بەم پێیەش ئەو لایەنگری سەرسەختی پەرەپێدانی بۆمبی هایدرۆجینی بووە. لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا وەک سەرۆکی AEC، شتراوس داوای لە پەرەپێدانی بەکارهێنانی ئاشتیانەی وزەی ئەتۆمی کرد، پێشبینیشی کرد کە هێزی ئەتۆمی کارەبا "زۆر هەرزان دەکات بۆ پێوەرکردن". لە هەمان کاتدا، ئەو کاریگەرییە تەندروستییە ئەگەرییەکانی کەوتنەخوارەوەی تیشکدەرەوە وەک ئەوەی کە خەڵکی دوورگەکانی زەریای هێمن ئەزموونی کرد دوای تاقیکردنەوەی گەرمی ئەتۆمی قەڵا براڤۆ کەمکردەوە. شتراوس هێزی بزوێنەری دانیشتنی مۆڵەتی ئەمنی فیزیازان ج. لە ئەنجامدا زۆرجار شتراوس وەک خراپەکارێک لە مێژووی ئەمریکادا سەیر کراوە. کاندیدکردنی سەرۆک دوایت دی ئایزنهاوەر بۆ ستراوس بۆ ئەوەی ببێتە وەزیری بازرگانی ئەمریکا، بووە هۆی شەڕێکی سیاسی درێژخایەن و گشتی لە ساڵی ١٩٥٩ کە ستراوس لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکاوە پشتڕاست نەکرایەوە. وەسفکردنی سەرەوە لە وتارەکەی ویکیپیدیا Lewis Strauss، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA، لیستی تەواوی بەشداربووان لە ویکیپیدیا.