Léopold Sédar Senghor

دەربارەی ئەکتەر

لیۆپۆڵد سێدار سێنگۆر (بە ئینگلیزی : Léopold Sédar Senghor ) (٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦ - ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١) شاعیر، سیاسەتمەدار و تیۆریستی کولتووری سەنیگالی بووە کە یەکەم سەرۆکی سەنیگال بووە (١٩٦٠-١٩٨٠). لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە سۆسیالیستێکی ئەفریقی بوو، تیۆریستێکی سەرەکی نێگریتود بوو. سێنگۆر لایەنگری کولتووری ئەفریقی و ناسنامەی ڕەشپێست و بەهێزکردنی ئەفریقا بوو لە چوارچێوەی پەیوەندییەکانی فەرەنسا و ئەفریقا. ئەو داکۆکی لە درێژکردنەوەی مافە مەدەنی و سیاسییە تەواوەکان بۆ ناوچە ئەفریقاییەکانی فەرەنسا دەکرد لە هەمان کاتدا ئاماژەی بەوەدا کە ئەفریقییەکانی فەرەنسی لە چوارچێوەی پێکهاتەیەکی فیدراڵی فەرەنسیدا باشتر دەبن نەک وەک دەوڵەتی نەتەوەیی سەربەخۆ. سێنگۆر بووە یەکەم سەرۆکی سەنیگالی سەربەخۆ. لەگەڵ هاوکارە دێرینەکەی مامادۆ دیا کە سەرۆکوەزیرانی سەنیگال بووە، کێشەیان دروست کردووە و بە تۆمەتی وروژاندنی کودەتا دەستگیریان کردووە و بۆ ماوەی ١٢ ساڵ زیندانیکردنی. سێنگۆر دەوڵەتێکی تاک حزبی تاک حزبی تاکڕەوی لە سەنیگال دامەزراند کە هەموو پارتە سیاسییە ڕکابەرەکان قەدەغە کرابوون. هەروەها سێنگۆر دامەزرێنەری پارتی بلۆکی دیموکراتی سەنیگال بووە. سێنگۆر یەکەم ئەفریقی بوو کە وەک ئەندامی ئەکادیمیای فەرەنسا هەڵبژێردرا. خەڵاتی نێودەوڵەتی نۆنینۆ لە ساڵی ١٩٨٥ لە ئیتاڵیا بەدەستهێنا. لەلایەن زۆر کەسەوە وەک یەکێک لە گرنگترین ڕۆشنبیرانی ئەفریقای سەدەی بیستەم سەیر دەکرێت. لیۆپۆڵد سێدار سێنگۆر لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦ لە شاری جۆال لەدایکبووە کە نزیکەی ١١٠ کیلۆمەتر لە باشووری داکار پایتەختی سەنیگالەوە دوورە. باوکی، باسیلێ دیۆگۆی سێنگۆر (بە بێژەکردن: باسیلێ جۆگۆی سێنگهۆر)، بازرگانێکی فستقی دەوڵەمەند بوو کە سەر بە خەڵکی بۆرژوازی سێر بوو. دەگوترا باسیلێ سێنگهۆر پیاوێکی خاوەن سامانێکی زۆرە و خاوەنی هەزاران مەڕوماڵات و زەوییە بەرفراوانەکان بووە، هەندێکیان لەلایەن ئامۆزاکەی پاشای سینێوە پێیان دراوە. گنیلان ندیمێ باخوم (١٨٦١-١٩٤٨)، دایکی سێنگهۆر، سێیەم هاوسەری باوکی، موسڵمانێک بە ڕەچەڵەک فولا و سەر بە هۆزی تابۆر بووە، لە نزیک دجیلۆر لە خێزانێکی مەسیحی لەدایکبووە. شەش منداڵی لەدایک بووە، لەنێویاندا دوو کوڕ. لە بەڵگەنامەی لەدایکبوونی سێنگۆردا هاتووە کە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦ لەدایک بووە؛ بەڵام ناتەبایی لەگەڵ بڕوانامەی مەعمودیەتەکەیدا هەیە، کە دەڵێت لە ٩ی ئابی ١٩٠٦ ڕوویداوە. ناوی ناوەڕاستی سێرێرەکەی سێدار لە زمانی سێرەوە هاتووە، بە واتای "ئەو کەسەی کە زەلیل نەکرێت" یان "ئەو کەسەی کە ناتوانیت زەلیل بکەیت". ناوی بنەماڵەی سێنگۆر تێکەڵەیەک لە وشەکانی سێر سێن (ناوێکی بنەماڵەی سێرێر و ناوی خوداوەندی باڵایە لە ئایینی سێردا کە پێی دەوترێت ڕۆگ سێنێ) و گۆر یان غور کە ئیتیمۆلۆژیای کۆر بە زمانی سێر بە واتای نێر یان پیاو. توکورا بادیار سێنگهۆر، شازادەی سینە و کەسایەتییەک کە لیۆپۆڵد سێدار سێنگۆر لێیەوە شوێنپێی ڕەچەڵەکی وەرگرتووە، کەسێکی ج. سەدەی ١٣ی سێر ئاغا. سێنگۆر لە تەمەنی هەشت ساڵیدا لە سەنیگال لە قوتابخانەی بەشەناوخۆیی نگاسۆبیلی باوکانی ڕۆحی پیرۆز دەستی بە خوێندن کرد. لە ساڵی ١٩٢٢ چووە ناو مەدرەسێک لە داکار. دوای ئەوەی پێی دەوترێت ژیانی ئایینی بۆ ئەو نییە، لە دامەزراوەیەکی عەلمانیدا خوێندوویەتی. تا ئەو کاتە، پێشتر خولیای ئەدەبی فەرەنسی بوو. لە زمانەکانی فەرەنسی، لاتینی، یۆنانی و جەبردا جیاوازی بەدەستهێناوە. لەگەڵ تەواوکردنی بڕوانامەی بەکالۆریۆس، سکۆلەرشیپێکی پێبەخشرا بۆ ئەوەی لە فەرەنسا بەردەوام بێت لە خوێندن. ... سەرچاوە: وتارێکی "Léopold Sédar Senghor" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.