Henri Laborit

دەربارەی ئەکتەر

هێنری لابۆریت (Henri Laborit) (بە ئینگلیزی : Henri Laborit ) (٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ - ١٨ی ئایاری ١٩٩٥) پزیشکی نەشتەرگەری و زیندەوەرزانی دەمار و نووسەر و فەیلەسوفی فەرەنسی بووە. لە ساڵی ١٩٥٢ کۆمپانیای لابۆریت ڕۆڵی سەرەکی هەبوو لە پەرەپێدانی دەرمانی کلۆرپرۆمازین و دۆزینەوەکانی بڵاوکردەوە و سێ پزیشکی دەروونی ڕازی کرد کە لەسەر نەخۆشێک تاقیبکەنەوە، لە ئەنجامدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنا. لابۆریت بەهۆی کارەکانییەوە ناسرا، بەڵام وەک پزیشکێکی نەشتەرگەری کە بەدوای دەرمانی بێهۆشکەردا دەگەڕا، لەگەڵ پزیشکانی دەروونیدا ناکۆک بوو کە دۆزینەوەکانی خۆیان و ئیدیعای کێبڕکێکاریان کرد. لابۆریت چەندین کتێبی نووسیوە کە تێیدا لێکۆڵینەوە تاقیگەییە ئیتۆلۆژییەکانی خۆی بە قسەی ناشرین دەکات و هاوسەرگیری لەگەڵ دەکات، لە ڕێگەی بیرکردنەوەی سیستەمەکانەوە، لەگەڵ زانیاری لە چەندین دیسیپلینی دیکە، کە داکۆکیکارێکی بەهێزی نێوان زانستەکان و ترانزسیپلینییەتی. هەروەها دەتوانرێت بدۆزرێتەوە کە نووسینەکانی ڕەگ و ڕیشەی قووڵیان لە بیری ئەنارکیستیدا هەیە. ئەو بە شێوەیەکی شەخسیی بێ کێشە بوو لە مەرجەکانی زانست و کۆت و بەندەکانی ژیانی زانکۆ. سەربەخۆیی خۆی لە ئەکادیمیا پاراست و هەرگیز هەوڵی نەدا ئەو ئەنجامە ڕێک و پێکانە بەرهەم بهێنێت کە زانست لە لایەنگرانی دەخوازێت. هێنری لابۆریت لە ساڵی ١٩١٤ لە شاری هانۆی پایتەختی ئەندۆچینای فەرەنسی لەدایک بووە، باوکی پزیشک و ئەفسەری کۆلۆنیالیزم بووە و لە ساڵی ١٩٢٠ بەهۆی نەخۆشی کزۆڵەوە کۆچی دوایی کردووە. لابۆریت لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا تووشی نەخۆشی سیل بوو، لە پاریس بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەستهێنا. دوو ساڵ لە هیندۆچین لە کەشتییەکی نەخۆشخانەدا بەسەر بردووە. لە بەشی تەندروستی دەریایی لە بۆردۆ لە تاقیکردنەوەکان دەرچووە، و بووەتە پزیشکی هێزی دەریایی. ڕەوانەی سیدی عەبدوڵڵای بیزەرتێ کرا. هەستی کرد کە بژاردەکانی بۆ ناساندن باشتر دەبن، گۆڕا بۆ ئەوەی ببێتە پزیشکی نەشتەرگەری. لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا لەسەر بەلەمی تۆرپیدۆی سیرۆکۆ جێگیر بوو، لەوێ شایەتحاڵی چۆڵکردنی دانکێرک بوو، دواتر لەلایەن ئەڵمانییەکانەوە نوقم کرا. بەهۆی سلۆپێکی ئینگلیزییەوە ڕزگاری بوو کە هەڵیگرت. بە جیاوازی خاچی سەربازی فەرەنسی وەرگرتووە. دواتر لە داکار جێگیر بوو. تا نزیکەی ساڵی ١٩٤٩ لە نەخۆشخانەی ڤال دی گراس لە پاریس دامەزرا. لابۆریت یەکەم کەس بوو کە بەکارهێنانی دەروونی ئەگەری کلۆرپرۆمازینی ناسی. زانستی بێهۆشکردن لە ساڵانی ١٩٣٠ەوە تازە بوو. هەندێک جار پزیشکانی نەشتەرگەری بەرپرسیار بوون لە دەرمانی بێهۆشکەر و وەک پزیشکێکی نەشتەرگەری هێزی دەریایی فەرەنسی، لابۆریت بینیبووی نەخۆشەکان لە ئەنجامی نەشتەرگەرییەکانیان یان دوای نەشتەرگەرییەکانیان دەمرن. بوو بە توێژەر لە بواری بێهۆشکردندا. بیرۆکەکانی لابۆریت لەسەر بێهۆشکردن بریتی بوون لە بێهۆشکردنی بەهێز، دابەزاندنی میتابۆلیزمی بنەڕەتی و دابەزاندنی پلەی گەرمی جەستە (کە پێی دەوترێت خەوی زستانە دەستکرد). ئەو بانگەشەى بۆ بەکارهێنانی پرۆکاین، دژە هیستامینە دەستکردەکان، دیپارکۆل (دیتازین)، تێترائیتیلامۆنیۆم برۆمید و ڤیتامین بی ١ دەکرد. حەزی لە بەکارهێنانی مۆرفین نەبوو. لە ساڵانی ژیانی لە بیزێرتێدا حەزی لە بەکارهێنانی دژە هیستامین پرۆمیتازین بوو بۆ ئەوەی نەخۆشەکان زیاتر ئارام بکەنەوە پێش نەشتەرگەری و بەشداریکردن لە بێهۆشکردن، تێبینییەکان کە پێشەنگی ئارەزووی دواتر بوو بۆ کلۆرپرۆمازین. ... سەرچاوە: وتارێکی "Henri Laborit" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.