Mario Fantin

دەربارەی ئەکتەر

ماریۆ فانتین (بۆلۆنیا، ٩ی ئایاری ١٩٢١ – بۆلۆنیا، ٢٣ی تەمموزی ١٩٨٠) شاخەوان و دەرهێنەری فیلمی ئیتاڵی بووە. لە دایک و باوکی فریولی لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٤٠ بەشی ژمێریاری تەواو کردووە. لە شوباتی ساڵی ١٩٤١ چووە خزمەتی سەربازی و بە پلەی نەقیبی دووەم بەشداری شەڕی جەنگی جیهانی دووەمی لە ئەلبانیا و کۆسۆڤۆ و مۆنتینیگرۆ کرد. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٤ گەڕایەوە بۆ ئیتاڵیا، بەهۆی کارەساتی بێئەندازەی "دابەشکردنی ڤێنیز"ەوە بە توندی کاریگەری لەسەر بوو. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٦ ناوی خۆی تۆمار کرد لە بەشی بۆلۆنیا لە یانەی ئەلبەکانی ئیتاڵیا و دوای ئەوەی خولێکی شاخەوانی وەرگرت، دەستی کرد بە سەردانیکردنی بەرزاییەکانی ئەلب، سەرکەوتنەکانی بە کامێراکەی بەڵگەنامە دەکات: ئەمە سەرەتای سەرگەرمییەکی درێژخایەن دەبێت وەک شاخەوان و فۆتۆگرافەر و سینەماکار. لە کۆتاییەکانی چلەکاندا وەک سینەماکاری دیکۆمێنتاریی سروشت دەستی بە کاری هونەری کردووە. لە ساڵی ١٩٥٤ بەشداری لە گەشتی ئیتاڵی بۆ داگیرکردنی K2 کردووە، بە سەرۆکایەتی ئاردیتۆ دیسیۆ، وەک فۆتۆگرافەر و بەڕێوەبەری فۆتۆگرافی بۆ بەرهەمهێنانی بەڵگەنامەی فۆتۆگرافی و سینەمایی ئەو کارە. بەرزییەکەی گەیشتە نزیکەی شەش هەزار مەتر. لەو بەڵگەنامانەی کە لەگەڵ ئەکیل کۆمپاگنۆنی کۆکراونەتەوە، دەرهێنەر مارسێلۆ باڵدی فیلمی Italia K2ی دروستکردووە. هەروەها لە کاتی ئەو گەشتەدا ڕۆژنامەی “K2 Sogno vivere”ی نووسیوە، کە نزیکەی سێ ساڵ دواتر بڵاوکراوەتەوە. دوای گەڕانەوەی لەم ئەرکە، خۆی بە تەواوی کات بۆ شاخ و ئێتنۆگرافی تەرخان کرد: بەشداری لە ٣٣ گەشتی دەرەوەی ئەوروپادا کرد، لەنێویاندا ٢٠ گەشتی شاخەوانی، لەوانە لە ئەندێس، سەحرا، ئەفریقای ئیکواتۆریال و گرینلاند؛ لەم بۆنانەدا ٤٧ فیلمی دۆکیۆمێنتاری دروست کردووە، بە دەنگی بە پێنج زمان، لەسەر شاخ و لەسەر ئێتنۆگرافیای ئەو گەل و گەلانەی کە لە سەفەرەکانیدا چاوی پێیان کەوتووە. هەروەها چەند هەزار وێنەی گرتووە و زیاتر لە ٢٠ بەرهەمی مۆنۆگرافی و سەد بڵاوکراوەی لەسەر شاخەوانی ئیتاڵی لە جیهاندا بڵاوکردووەتەوە، لەسەر گەڕان و ئێتنۆگرافیای هەموو کیشوەرەکان. خولیای بۆ فیلمی دیکۆمێنتاری وای لێکرد لە ساڵی ١٩٦٧ لە بۆلۆنیا ستۆدیۆی Centro Italiano Documentazione Alpinismo Extraeuropeo (CISDAE) دابمەزرێنێت، کە ئەمڕۆ بنکەکەی لە تۆرینۆیە لە یانەی ئەلب ئیتاڵی، بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی "کۆکردنەوە، پاراستن، پرۆسێسکردن، بەرزکردنەوە، لێکۆڵینەوە و بڵاوکردنەوەی 'ئەوەی ئاماژەیە بۆ شاخەوانی ئیتاڵی لە جیهاندا و بۆ شاخەوانی بیانی'؛ ئەوە گرنگترین کۆمەڵە بەڵگەنامەی ئیتاڵی و جیهانی لەسەر ئەوەی کە لە بواری شاخەوانی دەرەوەی ئەوروپادا بەدەست هاتووە پێکدەهێنێت بە بەکارهێنانی ئەرشیفی فراوانی CISDAE کە بەردەوام بە بەڵگەنامەی نوێ خۆراکیان پێدەدا (لە کاتی مردنیدا دەیان هەزار وێنە، بەڵگەنامە، داتا، نەخشە، شایەتحاڵییان تێدابوو)، ماریۆ فانتین خۆی تەرخان کرد بۆ نووسینی بەرهەمی کتێبنامەیی لەسەر شاخەوانی ئیتاڵی جیهان، لەسەر شاخ و سەهۆڵبەندانەکانی ئەفریقا و گرینلاند، لەسەر دانیشتوانی ڕەسەنی ناوچە جیاوازەکانی جیهان و هتد. ماریۆ فانتین بەهۆی کێشەی کەسی و تەندروستی و هەروەها بەهۆی خەمۆکییەوە ئازاری دەچێژێت، لە ٢٣ی تەمموزی ١٩٨٠ کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا. دوای مردنی بەشی بۆلۆنیا لە CAI تەرخانکرا بۆی.