Jean Babilée

دەربارەی ئەکتەر

ژان بابیلی (ناوی ڕاستەقینەی ژان گوتمان(n); ٣ی شوباتی ١٩٢٣ – ٣٠ی ژانویەی ٢٠١٤) سەماکار و کوریۆگرافەرێکی دیار و ناوداری فەرەنسی نیوەی کۆتایی سەدەی بیستەم بوو. بە یەکێک لە گەورەترین سەماکارانی بالێی مۆدێرن دادەنرێت، هەروەها یەکەم سەماکاری فەرەنسی کە ستایشی نێودەوڵەتی بەدەستهێنابێت. بابیلی بە "ترسناکی کۆرپەی سەما" ناوزەد کراوە. بابیلی لە ساڵی ١٩٢٣ لە پاریس لەدایکبووە و کوڕی پزیشکە، لە ساڵی ١٩٣٦ تا ١٩٤٠ لە قوتابخانەی بالێی ئۆپێرا پاریس خوێندوویەتی، لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا کاری سەمای پچڕاوە، چونکە جولەکە بووە لە لای باوکیەوە. لە ساڵی ١٩٤٠ پاریسی بەجێهێشت کاتێک کەشتیی وێرماخت لە شارەکە نزیک بووەوە، بەڵام لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٢ گەڕایەوە بۆ سەماکردن لەگەڵ بالێی ئۆپێرا پاریس، بە تەسکییەوە ڕزگاری بوو لە ناردنی بۆ ئاوشڤیتز لە کاتی کۆبوونەوەی ڤێل دی هیڤ لە پاریس لە ١٦ی تەمموزی ١٩٤٢. لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٣ شارەکەی بەجێهێشت بۆ ئەوەی وەک کرێکارێکی زۆرەملێ دووربکەوێتەوە بۆ ئەڵمانیا. باقی شەڕەکەی لەگەڵ بەرخۆدانی فەرەنسی بەسەر برد، لەگەڵ ماکیەکان لە تۆرین شەڕی کرد. دوای جەنگ، بابیلی گەڕایەوە بۆ سەما، پەیوەندی بە سۆیرێس دی لا دانسەوە کرد، کە دواتر بوو بە لێس بالێ دی شامپس ئێلیزێ. ناوی لەدایکبوونی جان گوتمان بوو، بەڵام ناوی کچێنی دایکی بۆ بەکارهێنانی پیشەیی وەرگرتووە. بابیلی چێژێکی زۆری لە هەندێک لە گەورەترین سەرکەوتنەکانی وەرگرتووە وەک ئەندامی لێس بالێس دیس شامپس-ئێلیزێ و لێس بالێس دی پاریس. لە ساڵی ١٩٤٥ تا ١٩٥٠ سەماکاری سەرەکی بالێتەکانی شانزە ئیلیزێ بووە، کە ڕۆڵی لە بالێدا دروستکردووە لەوانە جیو دی کارت، لێ جیۆ هۆم و لا مۆرت لە نووسینی ژان کۆکتۆ، لۆئەمۆر و کوڕەکەی و تیل ئیولێنسپیگل. لە چەندین لەو بالێتانەدا بەرامبەر هاوسەرەکەی نمایشی کرد، بالێرینا ناتالی فیلیپارتی تێدابوو. لە ساڵانی چلەکاندا بابیلی بە خێرایی ناوبانگێکی زۆری بەهۆی لێهاتوویی جەستەییەوە پەرەپێدا. دەگوترا کە لە دوای نیجینسکیەوە لە هەموو سەماکارێک باشتر دەتوانێت باز بدات و لە یەکەم نمایشی فیلمی Le Jeune Homme et la Mort لە ساڵی ١٩٤٦دا بۆ ماوەی یەک خولەک بە ملی خۆیەوە بە دارستانێکەوە هەڵواسی، تەنها بە پێچانی قۆڵێکی بە ستوونێکدا پشتگیری لێکرا. لە ساڵانی ١٩٥٠دا وەک میوانی شانۆی بالێ دی ئۆپێرا دی پاریس و شانۆی بالێی ئەمریکی سەمای کردووە، پێش ئەوەی کۆمپانیای تایبەتی خۆی بەناوی لێس بالێس جان بابیلی پێکبهێنێت. لە ساڵانی ١٩٧٢ و ١٩٧٣ وەک بەڕێوەبەری بالێ دو ڕین لە ستراسبۆرگ کاری کردووە. لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا مۆریس بیجارت گۆرانی سۆڵۆی ژیانی بۆ دروست کرد. لە ساڵی ١٩٨٤ لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا لەگەڵ تیپی بالێی مارسیلیا گۆرانی Le Jeune Homme et la Mort ی پێشکەش کرد. هەروەها وەک ئەکتەری شانۆ و لە چەندین فیلمدا دەرکەوتووە. فیلمی دیکۆمێنتاریی Le Mystère Babilée لە ساڵی ٢٠٠٠ لە دەرهێنانی پاتریک بێنسارد، لە ڕێگەی چاوپێکەوتن لەگەڵ سەماکارەکە، بەشێک لە کارە کوریۆگرافییەکانی و بیرەوەرییەکانی چاودێران و هاوکارانی لەوانە بیجارت، کریستیان لاکرۆکس، ژان پۆڵ گۆد و ئیڤێت شۆڤیرێ، ژیانی پیشەیی بابیلی بنیات دەنێتەوە. سەرچاوە: وتارێکی "Jean Babilée" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA 3.0.